Steun ons en help Nederland vooruit

dinsdag 27 oktober 2020

Annelien Bredenoord tijdens de Algemeen Politieke Beschouwingen

D66-fractievoorzitster Annelien Bredenoord stond tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer stil bij het effect van de Coronacrisis op de samenleving, blikte terug op drie jaar Rutte III en richtte zich in haar bijdrage op de toekomst.  

 

Bredenoord tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen: ”Progressief liberalisme betekent dat je niet achterover kunt leunen. “Not good enough” betekent voor mij persoonlijk overigens niet per se nog meer stukken lezen, maar nog beter proberen te begrijpen hoe wij met z’n allen beter kunnen samenwerken en minder polariseren.

De inbreng

Voorzitter,

vandaag zijn het de laatste Algemene Politieke Beschouwingen van dit kabinet in de Eerste Kamer. Graag maak ik namens de D66 fractie van deze gelegenheid gebruik om de balans op te maken van ruim drie jaar Rutte III. Als de formatie vlot verloopt, zit hier volgend jaar immers een ander kabinet. Maar ik wil met name met de regering van gedachten wisselen over de Coronacrisis en de periode daarna. Deze pandemie is immers een stress test voor onze democratie en de rechtsstaat, en het versterkt de kansenongelijkheid in de samenleving. We wachten allemaal met smart op een vaccin, maar we mogen er niet vanuit gaan dat deze begin 2021 klaarligt. En dus moeten we een brede Corona-aanpak gaan zien als een marathon in plaats van een sprint.

Drie jaar Rutte III

Voorzitter, na een lange formatie kwamen we uit op een coalitie van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie. De houding en koers van deze partijen is vaak behoorlijk verschillend. Mijn eigen vakgebied, de medische ethiek, is daar een uitstekend voorbeeld van. Maar met D66 als progressieve motor in het kabinet zijn er in drie jaar tijd toch veel dingen bereikt die de kwaliteit van leven van mensen heeft verbeterd of nog zal verbeteren. Ik denk daarbij aan hogere lerarensalarissen en geld voor lagere werkdruk, 400 miljoen voor wetenschappelijk onderzoek, ruimer partnerverlof bij geboorte, 80.000 nieuwe woningen in 2018, meer budget ter ondersteuning van het parlement, een kinderpardon, en een aanpassing van de Donorwet. Vanuit de Toekomststoel gezien, hebben we een beslissende wissel omgezet als het gaat om klimaat en pensioenen.

Zo zie je maar: politiek doet ertoe. Wij zijn trots op wat er is bereikt, maar is het genoeg? Nee, natuurlijk niet. Het is nooit af, en het gaat door de compromissen, die onvermijdelijk zijn in een coalitie-regering, vaak niet zo ver als je zou willen, als ik zou willen. En de vraag is altijd: wanneer is het genoeg om eraan mee te werken? En wanneer is het echt te weinig? Als ik over 20 jaar, als ik 60 ben, terugkijk naar mijn lidmaatschap van de Eerste Kamer, dan zijn er goede stappen gezet maar het is nog niet genoeg. Ik kom daar nog op terug.

Algemeen coronabeleid

Voorzitter,

de overheid heeft dit voorjaar bij de uitbraak van het SARS-Cov-2 virus een unieke rol gespeeld. Wij vonden het met z’n allen vanzelfsprekend dat het onze gezamenlijke verantwoordelijkheid is om een deel van het inkomen van mensen in deze crisistijden te garanderen door middel van de NOW, de TOZO en de andere steunmaatregelen tijdens de Coronacrisis. Het overheidsoptreden paste bij een hernieuwde waardering van de overheid en een sterke publieke sector. Het past bij een sociaal-liberaal acterende overheid met een politieke agenda van vrijheid, emancipatie, sociale rechtvaardigheid, en zeggenschap voor mensen: “laat iedereen vrij, en niemand vallen”.

De pandemie van het Coronavirus treft sommige mensen veel harder dan anderen, het is gisteren ook gezegd bij het debat over de Coronawet. Het legt de bestaande kwetsbaarheden in onze maatschappij bloot. We zagen helaas mensen in kwetsbare posities die zieker werden dan anderen, die hun baan verloren, kinderen die tijdens de sluiting van de scholen geen gebruik konden maken van een computer, een toename van gender gerelateerd geweld. Bovendien hebben te veel mensen nog steeds geen toegang tot een fatsoenlijk huis, en te veel jongeren vinden geen baan of stage.

Het Coronabeleid moet daarom niet alleen langs de lat van de volksgezondheid gelegd worden, maar ook langs de lat van kansengelijkheid. En daarnaast wordt er in de Miljoenennota terecht gesproken over het “brede welvaartsconcept”. Maatregelen dienen ook langs dat brede welvaartsconcept gelegd te worden. Dat betekent niet alleen gezondheid, maar ook dat je zaak niet failliet gaat, dat je een huis kunt kopen, dat je elkaar nog kunt ontmoeten in restaurant of theater, dat je naar school en college kunt, dat je schone lucht inademt, dat het in overeenstemming is met het Klimaatakkoord. Laten we de parels en fundamenten van de open maatschappij ook in een crisis zoveel mogelijk in stand houden. Het binnen verantwoorde grenzen openhouden van kunst en cultuur is een belangrijk onderdeel hiervan. Juist nu hebben we kritisch denken, troost, esthetiek en het stimuleren van verbeeldingskracht nodig. En bovendien is de culturele sector een belangrijke bron van werkgelegenheid.

Ik noemde net enkele uitgangspunten die wat de D66 fractie betreft leidend zijn voor het Coronabeleid nu en in de toekomst. Wij beseffen, het is een lastige balans tussen garanderen van zorgcapaciteit voor Corona patiënten, het niet te veel afschalen van andere noodzakelijke zorg en bredere belangrijke waarden en vrijheden. Het beleid lijkt nu wel erg te reageren op oplopende besmettingen, het heeft nu wel erg grote uitschieters, met weinig voorspelbaarheid. Dit gaat allemaal nog wel een tijdje duren: wat zijn de uitgangspunten van het Kabinet in het Coronabeleid? Wat is het doel? Graag een reflectie van de Minister-President.

Paar concrete thema’s binnen het Coronabeleid

Testbeleid

Voorzitter,

landen die een relatief succesvolle Corona-aanpak lijken te hebben, hebben één ding gemeen: ze hebben ruime en snelle toegang tot Coronatesten, en snel Bron- en Contactonderzoek. Zowel het BCO als het testbeleid blijven in Nederland een kwetsbaar punt. Meerdere malen heeft mijn fractie aangegeven dat óók testen zonder klachten, na een positieve notificatie van de CoronaMelder app of de GGD, mogelijk moet zijn. Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot laboratorium capaciteit en GGD-personeel, zo vragen wij de Minister-President? En als er in 2021 een vaccin ter beschikking komt, is Nederland dan klaar voor een grootschalig inentingsprogramma? Graag horen wij meer over die voorbereidingen.

Onderwijs

Voorzitter,

gedurende de lockdown werden ook alle scholen gesloten. Vaders en moeders werden ineens ook meester en juf. Voor kinderen waar er geen veilige thuissituatie was, waar de ouders de lessen niet konden opvangen, waar gezinnen in kleine woningen wekenlang op elkaar zaten, waar er geen laptop of wifi was, en waar de school niet actief insprong met digitale lessen, werd de kansenongelijkheid tussen kwetsbare en niet-kwetsbare gezinnen groter. Heeft het Kabinet in beeld wat de impact was op de verschillende groepen leerlingen? Gaat de Minister-President bij een volgende lockdown tot het uiterste om deze situatie te voorkomen?

Triage voor IC-bedden en Code Zwart

Voorzitter,

in de Tweede Kamer is een motie aangenomen dat er meer voorlichting over het IC-triage protocol in fase 3, Code Zwart, moet komen. Ook gisteren bij het debat over de Coronawet is het even aan de orde gekomen. Het gaat over het triage protocol dat in werking treedt als de druk op de Intensive Care zo hoog wordt dat er een tekort aan IC-plekken ontstaat. Het is opgesteld door de KNMG en de Federatie Medisch Specialisten, met input van o.a. de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), maatschappelijke organisaties en ethici – ik was er zelf ook zijdelings bij betrokken. Het is evident dat ik hoop dat we nooit in dit scenario terecht komen, maar toch moeten we erop voorbereid zijn. Wat is de huidige stand van zaken van het Protocol? Graag hoort mijn fractie de visie van het kabinet op dit Protocol. Wanneer, hoe en door wie wordt bepaald dat het in werking treedt? Hoe ziet u de rol van Kabinet en Parlement?

Europese samenwerking

Meerdere malen hebben we onze Minister-President in zijn buitenlandse lezingen horen zeggen dat de toekomst van Nederland in de EU ligt, en dat gezamenlijk optreden van de EU bittere noodzaak is. Dat geldt des te meer voor gezamenlijk optreden tijdens de Coronacrisis. Want het virus houdt zich natuurlijk niet aan landsgrenzen. Helaas was er in de Corona-aanpak weinig Europese coördinatie te zien. Elk land zijn eigen beschermingsmiddelen, IC-beleid, reisadviezen, notificatie-apps, 1 meter, 1.5 meter, of iets daartussenin. Van oudsher is gezondheidszorg een terrein dat aan de nationale lidstaten wordt overgelaten. Maar de Coronacrisis laat zien dat we een onderscheid moeten maken tussen gezondheidszorgbeleid in het algemeen, en public health (dat wil zeggen preventie en volksgezondheid). Deelt de Minister-President het standpunt dat er betere Europese samenwerking op het gebied van public health nodig is, specifiek als het gaat om preventie en coördinatie van ziekten en virussen met een grensoverschrijdend karakter? Kan de Minister-President toezeggen dat ze stappen gaat zetten om tot een betere coördinatie op dit terrein te komen? Mijn fractie overweegt een motie op dit punt in tweede termijn.

Een concreet voorbeeld zijn de reisbeperkingen binnen de Europese Unie. Het is een lappendeken aan kleuren, adviezen en restricties. Ook Schengen en de vrije beweging van mensen kwamen in lockdown. Welke stappen worden er gezet voor betere afstemming binnen de EU? Wanneer komt er één eenduidige verzameling reisregels binnen de EU? Ook hier geldt weer: het gaat om een marathon, geen sprint. De nationalistische reflex van grenzen dichtgooien is schadelijk. Graag een reactie.

Een ander voorbeeld is de interoperabiliteit van tracing apps. Een deel van de besmettingen van Nederlanders vindt namelijk plaats in het buitenland of in de grensregio’s, en dan is het wel zo handig als de verschillende Corona apps met elkaar kunnen communiceren. Uiteraard moeten de apps wel voldoen aan de privacy-by-design voorwaarden zoals we die ook in NL hanteren. Graag een reactie van de Minister-President.

Europees asiel- en migratiebeleid

Wat de Coronacrisis ook blootlegde was de bittere noodzaak voor een barmhartig Europees asiel- en migratiebeleid. Als we in Griekenland vluchtelingenkampen bouwen voor de eerste opvang van asielzoekers, dan moeten ten eerste die kampen een fatsoenlijke levensstandaard bieden, en ten tweede gaat het expliciet om tijdelijke opvang. Dat betekent dat er snel perspectief moet zijn of mensen een plek in de EU krijgen, of dat ze daar niet voor in aanmerking komen. De situatie voor de mensen in de kampen is nu uitzichtloos. Een situatie die mijn fractie anno 2020 in het welvarende Europa echt onacceptabel vindt. Is de regering bereid zich echt hard te maken om een werkend systeem tot stand te brengen met het Migratiepact? Kan dit Pact dergelijke onmenselijke situaties voorkomen en hoe gaat Nederland hierin haar verantwoordelijkheid nemen? Gaat de Minister-President zich hier zelf ook actief voor inzetten, en is hij bereid de handen ineen te slaan met Merkel?

Zoönose, bio-industrie, stikstof

Voorzitter,

het Coronavirus is een zoönose, een ziekte of infectie die van dier op mens overspringt. Met een veel te intensieve bio-industrie en handel in exotische dieren blijven we kwetsbaar. Daarnaast hebben we een groot stikstofprobleem.

Het enige wat er tot nu toe echt is gebeurd om de stikstofuitstoot te reduceren is de snelheid op de snelwegen verlagen. Als je nu kijkt naar zoönoses, stikstof, naar alle problematiek die de intensieve bio-industrie veroorzaakt, welke conclusies trekt de Minister-President daar dan uit?

Voorzitter,

we zien nu dat het Coronabeleid staat of valt met effectieve gedragsverandering. Geldt niet hetzelfde voor het behalen van de doelstellingen van het Klimaatakkoord? Heeft het Kabinet hier voldoende aandacht voor, en zo ja in welke vorm?

Groeifonds

Voorzitter,

vorig jaar vroeg ik de Minister-President naar de contouren, doelen en timeline van het Groeifonds. Hij zegde ons toe dat we bij de Politieke Beschouwingen van 2020 de eerste projectvoorstellen konden bespreken. Liggen de eerste aanvragen inderdaad ter beoordeling bij de commissie? Inmiddels staat vast dat het Groeifonds de komende 5 jaar cumulatief 20 miljard beschikbaar heeft voor infrastructuur, innovatie & (al dan niet fundamenteel) onderzoek. Mijn fractie is verheugd met deze investeringen en de gestelde doelen. Zoals Mariana Mazzucato heeft beschreven in “De Ondernemende Staat”, is het een populair misverstand dat de private sector staat voor creativiteit en ondernemerschap en de publieke sector voor logheid en bureaucratie. Mazzucato toont met verschillende voorbeelden hoe publieke, soms zelfs riskante, investeringen ten grondslag hebben gelegen aan bijvoorbeeld het internet en schone energietechnologie.

Er staat in de voorwaarden van het Groeifonds dat de aanvragen moeten bijdragen aan groei van het BBP. Maar daarnaast wordt er ook gekeken naar brede welvaart en duurzaamheidsdoelen. Hoe gaat de commissie dat concreet wegen en beoordelen? En wat als er voor 8 miljard wordt aangevraagd en alle aanvragen voldoen aan de voorwaarden, kan er dan meer toegekend worden of is er 4 miljard per jaar beschikbaar? En als dat laatste het geval is, gaat de commissie dan selecteren en op basis van welke criteria? Ik stel deze vragen mede omdat ik zelf veelvuldig in beoordelingscommissies van oa NWO of het Duitse BMBF zit. We hebben bijna altijd wel te maken hebben met meerdere aanvragen die uitstekend scoren op kwaliteit, en dan heb je dus additionele selectiecriteria nodig die van tevoren bekend gemaakt zijn.

Voorzitter,

in het jaar dat de Verenigde Naties haar 75e jaar viert is Europese samenwerking, multilateralisme, wederzijds begrip en een constructieve houding harder nodig dan ooit. Hoe verschillend we ook zijn, we willen toch allemaal op onze manier de grote maatschappelijke vraagstukken oplossen en de kwaliteit van leven van mensen verbeteren. Er zijn goede stappen gezet maar het is nog niet goed genoeg. Progressief liberalisme betekent dat je niet achterover kunt leunen. “Not good enough” betekent voor mij persoonlijk overigens niet per se nog meer stukken lezen, maar nog beter proberen te begrijpen hoe wij met z’n allen beter kunnen samenwerken en minder polariseren.

Wij zien uit naar de antwoorden van de Minister-President.

Kijk hier het hele debat terug!